BAĞLAMA YAPIM USTASI YUSUF TORAMAN İLE SÖYLEŞİ

Folklor Dergisi

FOLKLOR: Sayın Toraman kendinizi okuyucularımıza tanıtır mısınız.
TORAMAN: 1948’de Malatya’nın Arapkir ilçesi Onar köyünde doğdum. İlköğrenimimi köyümde yaptıktan sonra köyümüze gelen Devlet Marangozluk kursuna katıldım. 1963’de ekonomik nedenlerden ötürü İstanbul’a göç ettim ve bir mobilya atölyesinde çalışmaya başladım.

FOLKLOR: Bağlama yapmayı kimden nasıl öğrendiniz?
TORAMAN: Çocukluğumda köyümüzde Dedelerin cem ve görgüde çaldıkları bağlamaları hayranlıkla dinlerdim. Bir bağlamaya sahip olmak ve onu çalabilmek için büyük bir isteğim vardı. Bu amaçla çalıştığım mobilya atölyesinde bir bağlama yapmaya çalıştım, tabi ki iyi olmadı. Bu arada gündüz mobilya atölyesinde çalışırken gece de Sultanahmet Sanat okulunda kurslara devam ediyordum. Bağlama çalma merakım günümüzün bağlama virtüözü Arif Sağ ile tanışmama neden oldu. Tanıştığım dönemde Arif Sağ Fındıkzade’de bulunan bağlama yapım ustası Sayın Ragıp Akdeniz’in atölyesinde Halk Müziği dersleri veriyordu. Ben de bu kurslara katıldım. Ders aralarında Ragıp ustanın bağlama yapmasını hayranlıkla izliyor, zaman zaman kendisine yardım ediyordum. Derken bir gün Arif Sağ bana dönerek “Yusuf kardeşim sen bağlama çalmasını değil de, imalatını öğrensen daha iyi olur. Çünkü bu konuda ki yeteneğinin daha fazla olduğunu görüyorum.” dedi. Arif Sağ’ın cesaretlendirici bu özleri ve Ragıp Usta’nın yakın ilgi ve yardımları benim bağlama imalatına yönelmeme neden oldular. Bu söyleşiniz aracılığı ile izin verirseniz bağlama yapım ustam olan Ragıp Akdeniz’e saygılarımı iletmek istiyorum.

FOLKLOR: Kaç çeşit bağlama vardır? Bunlar hakkında bilgi verir misiniz?
TORAMAN: Bu konuda derginizin 38. sayısında Sayın Cemal Cahit Güzelbey’in çok güzel açıklamaları var. Ancak ben günümüzde en çok kullanılanları sıralarsam Divan, Tanbura ve Bas bağlama derim.

FOLKLOR: Bağlama yapımında kullandığınız veya tercih ettiğiniz ağaç türleri nelerdir?
TORAMAN: Bağlamanın; göğüs kısmı yani ses tahtası mutlaka LADİN ağacından olmalıdır. Sap kısmı mümkün olduğu kadar sert ağaçlardan yani Kelebek, iyi kalite gürgen, veya Ak Gürgen olmalıdır. Tekne kısmına gelince benim tercihim ARDIÇ ağacıdır ve genellikle ardıç kullanırım.

FOLKLOR: En güzel bağlama hangi ağaçtan elde edilir?
TORAMAN: Göğüs hariç diğer kısımları hemen hemen bütün ağaçlardan olan bağlamaların hepsi güzel olur. Ancak; bilinçli bir usta ve modern takımlarla donatılmış olan atölyelerde ağaç cinsinin pek fonksiyonel olmadığını söylemek istiyorum.

FOLKLOR: Ardıç ağacı çam ailesinden olup bu kaç cinsi vardır. Bunları Sarı Ardıç, Kırmızı Ardıç, Beyaz Ardıç ve Dikenli Ardıç olarak tanımlayabilirim. Dikenli Ardıç Karadeniz Bölgesinde yetişen bir türdür. Yağlı ve dikenli olduğundan dolayı bağlama yapımında pek tercih edilmez. Ben en Kırmızı Ardıç’ı tercih ediyorum. Çünkü; hem rengi hem de elyaf yapısından dolayı tekne yapımı için uygundur. Ardıç ağacını Kayseri, Antalya, Mersin ve Adana’da ki kerestecilerden temin etmek mümkündür. Ancak; her zaman bulunamıyor. Ne yazık ki üzülerek söylüyorum bu güzel ağacı bir çok ilde yakacak olarak kullanıyorlar ve çok hızlı bir şekilde tüketiliyor. Müziğimizin ve kültürümüzün sembolü olan bağlamamızın yapılmasına büyük derecede katkısı olan Ardıç ağacına sahip çıkılması gerektiğini düşünüyorum. Şahsen benim ilgili makamlarla temaslarım oldu. Gönül ister ki herkes sahip çıksın. Bu tür ağaçlar için bilirkişiler oluşturulsun. Ağaçların işe yarar kısımları alındıktan sonra odun olarak kullanılmaları çok daha doğru olacaktır. Ümit ederim ilgili makamlar bu konuya el atarlar.

FOLKLOR: Bağlama yapımında kullanılan malzemeler nelerdir?
TORAMAN: Şöyle sıralayabilirim: Çeşitli, cinsten ağaçlar, cilasında kullanılan çeşitli vernik, polyester, gumalak gibi maddeler ayrıca çelik teller ve kemik tutkal.

FOLKLOR: Bağlama yapımında çalışan ustanın, nota bilgisi olması gerekir mi, sizin nota bilginiz var mı?
TORAMAN: Evet benim nota bilgim var. Bence bağlama yapan herkesin nota bilgisi olması gerekir.

FOLKLOR: Bağlamanın üzerindeki motifler hakkında bilgi verir misiniz? Bu motifleri yaparken nelerden faydalanıyorsunuz?
TORAMAN: Bağlamanın üzerindeki motifler tamamen el işçiliğidir ve hepsi ahşaptan yapılır. Kullandığım motifleri kendim çizdiğim gibi ayrıca Anadolu motiflerini tanıtan “On Bin Türk Motifi” isimli ansiklopediden de yararlanıyorum. Zaten Anadolu’nun her köşesinde birbirinden güzel motifler görebiliriz.

FOLKLOR: Bir bağlamanın yapımı ne kadar zaman alır. Kaç günde bitirebilirsiniz?
TORAMAN: Bir bağlamayı bir ay gibi bir zamanda bitirebiliriz. Ama ortalama olarak 5-6 günde de yapılır. Fakat ben bir bağlama 30 günde yapılmalıdır diye ısrar ediyorum. Çünkü temiz işçilikle ve bağlama yapımında kullanılan kemik tutkalın tam manasıyla kuruması için beklemeli olarak yapılması gerekiyor.

FOLKLOR: İyi bir bağlama nasıl anlaşılır?
TORAMAN: Bağlamanın iyi olduğunu anlamak için, bağlamanın telleri perdeye yakın ve ölçülerinin dengeli olmasına, seslerin net olmasına dikkat edilmeli. Sesin çok çıkması fazla önem taşınmaz.

FOLKLOR: Bağlamada kullanılan tellerin belli kaliteleri var mı?
TORAMAN: Tellerin çok çeşitleri var. Beni mümkün olduğu kadar kaliteli teller kullanıyorum. Ve bu tellerin büyük bölümünü Avrupa dan ithal ediyorum.

FOLKLOR: Yaprak bağlama hakkında bilgi verir misiniz?
TORAMAN: Yaprak bağlama estetik görünümü çok iyi olup, aynı zamanda ses kalitesi istenilen düzeyde olup aynı zamanda ses kalitesi istenilen düzeyde olur. Yani piyasadaki sıradan bağlamalardan söz etmiyorum. Yaprak bağlamanın milli servete de çok büyük faydası var. Çünkü bir adet oyma bağlamaya harcanan ağaçtan en az beş tane yaprak bağlama yapılır. Ayrıca içi oyma bağlamadan çok sağlam olur ve tamiri daha kolaydır.

FOLKLOR: İlk kez bağlama alacaklara neler önerirsiniz?
TORAMAN: Bağlama alacaklar mutlaka bağlama çalmasını bilmeli, bilmiyorsa da bir bilenle beraber gitmesi ve kaliteli ustalardan bağlamayı alması gerekir.

FOLKLOR: Sayın Toraman çok teşekkür ediyoruz.

Not: Bu söyleşi Mustafa Çağırır ve Sevim Kesir tarafından Sayın toraman’ın atölyesinde yapılmıştır.